| Büyük Hadron Çarpıştırıcısı ( Lhc) |
|
Bu hadron çarpıştırıcılarının amacı her bir protonu yaklaşık 7 TeV mertebesinde enerjiye ulaştırıp iki protonu kafa kafaya çarpıştırarak 14 TeV lik bir enerji açığa çıkmasını sağlamaktır. Cern’de kurulması planlanan 27 km’lik bir çevreye sahip olan hızlandırıcı içerisinde yüksek enerjiyi kontrol edebilmek amacıyla , bu yüksek enerjili hadronları yörüngede tutabilmek için yüksek manyetik alanlar süper iletkenler ile sağlanmıştır. 2005 yılında tamamen çalışmaya başlaması planlanan LHC aslında LEP üzerine kurulmaktadır. Parlaklığının her 15 nanosaniye için 1,7 . 10 34 cm -2 s -1 olması planlanıyor.
LHC çarpıştırıcısının temel amacı elektrozayıf simetri kırılma mekanizmasını ve kütlenin kaynağı olan temel kaynağını araştırmaktır. Bunun dışında; “yeni lepton ve kuark aileleri var mı? Evrende madde-karşıt madde simetrisinin olup olmadığı,temel parçacıkların da bir temeli olup olmadığı ve kuark-gluon plazma halinin olup olmadığına bağlı olarak evrenin ilk anlarında böyle bir halin mevcut olup olmadığı” gibi konulara da cevap aranacak.
Bu amaçları gerçekleştirmek amacıyla LHC üzerinde hızlandırılmış parçacıklar için iki etkileşme noktası kurulacaktır. Bu dedektörlerden birinin adı; CMS diğerinin adı ise; ATLAS’dır. Her iki dedektörde de kullanılan teknoloji farklı olup aynı amaç için çalışacaklardır.
Bu dedektörlere genel olarak bakarsak; içte izleme sistemi ve manyetik alan oluşturan mıknatıslar, daha dışta kalorimetreler en dışta ise müonları gözlemleyecek dedektörler mevcuttur.
LHC deki dedektörlerdeki teknolojiler ile çok sayıda meydana gelecek proton-proton çarpışmalarının incelenmesi,enerji ve yörüngelerinin kaydedilmesi için , ölçüm hassasiyetine, dedektörlerin yanıt verme zamanlarına, bir sonraki olaylara hazır olma zamanlarına ve oluşacak güçlü radyasyona dayanıklılıklarına özellikle önem verilmiştir.
Tüm parçacık hızlandırıcıları, dedektör sistemleri yerin 100 metre altına yerleştirilmiştir. Bunun sebebi; yüksek enerjide oluşan radyasyonun yayılmasını önlemektir.
LHC makinesındaki 7 TeV’lik enerjilerde dönen proton demetleri ilk olarak daha küçük yarıçaplı PS (Proton Sinkrotronu) makinesinde 26 GeV’lik enerjiye çıkarılmış protonlardır. PS’den SPS’ye yollanan protonlar bu makinede 450 GeV’e ulaşır. Buradan da LHC’ye gelen protonlar 7 TeV’lik enerjiye ulaşır. LHC’DEKİ SÜPER İLETKEN MIKNATISLAR:
Süper iletkenliğin temelinde; düşük sıcaklıklarda bazı maddelerin elektrik iletkenliğine karşı direncin hemen hemen sıfıra inmesi yatar.
Yüksek enerjili parçacıkları kontrol etmek için 10 Teslalık manyetik alana kadar çıkmamıza izin verebilen süper iletken teknolojisi kullanılmaktadır.Bu süper iletken teknolojisi vakum ortamda iki proton demetinin zıt yönde hareketine olanak sağlayacak şekilde tasarlanmıştır.
Bu iki delikli mıknatıs bir silindirin içinde ve sıvı helyum ile soğuk kalması sağlanacak şekilde tasarlanmıştır. Bilindiği üzere bazı maddeler düşük sıcaklıklarda süper iletken özellik gösterir.
Güçlü akımlar küçük yarıçaplardaki süper iletkenler üzerinde güçlü mıknatıslara dönüşür. Daha ekonomik olması için bakır ve alüminyum kullanılmaktadır.
Cern’deki araştırmalar neticesinde denen süper iletken; Niobium-Titanium malzemesi ile 1.8 kelvin derecesinde 10 Tesla manyetik alan şiddetine ulaşmıştır.
|



